İleri yaşta ortaya çıkan ruhsal yakınmalar çoğu zaman yaşlanmanın doğal bir parçası sanılır ve gözden kaçar. Bu sayfada yaşlılık psikiyatrisinin ele aldığı başlıca durumları ve değerlendirme sürecini özetledim.
Annenizin ya da babanızın son aylarda içine kapandığını, eskisi kadar konuşmadığını, aynı soruları tekrar tekrar sorduğunu fark ettiyseniz, bunu yalnızca yaşa bağlamak doğru olmayabilir. İleri yaşta depresyon ve bilişsel sorunlar birbirine benzeyebilir, birlikte görülebilir ve her ikisi de değerlendirilmesi gereken durumlardır.
1. Yaşlılık psikiyatrisi hangi durumları kapsar?
Yaşlılık psikiyatrisi (geriatrik psikiyatri), genellikle 65 yaş ve üzerindeki kişilerde görülen ruhsal hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenir. Başlıca konular şunlardır:
- İleri yaşta başlayan ya da süregiden depresyon ve anksiyete
- Unutkanlık, dikkat ve düşünme yeteneklerinde azalma
- Demansa eşlik eden huzursuzluk, uyku bozukluğu, şüphecilik gibi davranışsal belirtiler
- İleri yaşta başlayan psikotik belirtiler
- Birden fazla ilaç kullanımına bağlı yan etkiler ve ilaç etkileşimleri
2. İleri yaşta depresyon
İleri yaşta depresyon, gençlerdekinden farklı görünebilir. Hüzün yerine yorgunluk, iştahsızlık, bedensel yakınmalar, uyku sorunları, içe kapanma ve unutkanlık ön planda olabilir. Bu nedenle tablo kimi zaman yalnızca bedensel bir hastalık ya da demans sanılabilir.
İleri yaşta depresyonun tedavisinde ilaç tedavisi ve psikoterapi kullanılır. İlaç seçiminde eşlik eden hastalıklar ve kullanılan diğer ilaçlar dikkate alınır; tedaviye genellikle düşük dozla başlanır ve doz yavaş artırılır.
3. Unutkanlık ve bilişsel yakınmalar
Unutkanlık her zaman demans anlamına gelmez. Depresyon, uyku bozuklukları, vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları ve bazı ilaçlar da bellek ve dikkat sorunlarına yol açabilir. Bu nedenlerin bir kısmı tedavi edilebilir durumlardır.
Değerlendirmede gerekli görülen hastalarda nöropsikolojik testler, kan tetkikleri ve beyin görüntüleme istenebilir. Tetkikler, tercih ettiğiniz sağlık kuruluşunda yaptırılabilir. Demans tanısı konan hastalarda, uygun görüldüğünde nöroloji uzmanıyla birlikte takip planlanır.
Uluslararası bir uzman komisyonunun raporunda; işitme kaybı, yüksek tansiyon, sigara, hareketsizlik, depresyon ve sosyal yalnızlık gibi etkenler, demans riskini artıran ve değiştirilebilen risk etkenleri arasında sayılmıştır.[1]
Birkaç saat veya gün içinde ortaya çıkan bilinç bulanıklığı, yer ve zamanı karıştırma, gün içinde dalgalanan dikkat bozukluğu ya da ani başlayan halüsinasyonlar deliryum belirtisi olabilir. Deliryum altta yatan tıbbi bir nedene bağlıdır ve acil değerlendirme gerektirir. Bu durumda randevu beklemeden en yakın hastanenin acil servisine başvurun.
4. İleri yaşta ilaç güvenliği
İleri yaşta vücudun ilaçları işleme biçimi değişir ve birden fazla ilaç kullanımı yaygındır. Bazı uyku ilaçları, sakinleştiriciler ve antikolinerjik etkili ilaçlar; düşme, bilinç bulanıklığı ve bellek sorunları riskini artırabilir. Amerikan Geriatri Derneği'nin Beers Kriterleri, ileri yaşta dikkatli kullanılması ya da kaçınılması önerilen ilaçları tanımlar.[2]
Bu nedenle değerlendirmede kişinin kullandığı tüm ilaçlar gözden geçirilir. Gerekli görülen durumlarda diğer branş hekimleriyle iletişim kurularak ilaç düzenlemesi planlanır.
5. Muayeneye gelirken
- Kullanılan tüm ilaçların listesini ya da kutularını getirin (bitkisel ürünler ve vitaminler dahil).
- Varsa önceki tetkik sonuçlarını, epikrizleri ve beyin görüntüleme raporlarını getirin.
- Hastayı yakından tanıyan ve günlük yaşamındaki değişiklikleri gözlemlemiş bir yakınının muayenede bulunması değerlendirmeye önemli katkı sağlar.
Randevu ve bilgi için
Aşağıdaki numaradan arayarak ya da WhatsApp mesajı göndererek randevu alabilir, merak ettiklerinizi sorabilirsiniz.
Kaynaklar
- Livingston G, Huntley J, Liu KY, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. Lancet. 2024;404(10452):572-628.
- 2023 American Geriatrics Society Beers Criteria Update Expert Panel. American Geriatrics Society 2023 updated AGS Beers Criteria for potentially inappropriate medication use in older adults. J Am Geriatr Soc. 2023;71(7):2052-2081.
Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. Hazırlayan: Uzm. Dr. İsmail Buçgün, Psikiyatri Uzmanı. Son güncelleme: Ekim 2026.