Şizofreni ve psikotik bozukluklar, düzenli tedavi ve takiple belirtilerin kontrol altına alınabildiği hastalıklardır. Bu sayfada belirtileri, tedavi ve takip sürecini özetledim.
Bir yakınınızın son zamanlarda izlendiğini ya da kendisine karşı bir plan yapıldığını düşündüğünü, başkalarının duymadığı sesler duyduğunu veya giderek içine kapandığını fark ettiyseniz, bu değişiklikler psikotik bir tablonun belirtisi olabilir. Psikotik belirtilerin erken dönemde değerlendirilmesi, tedavi sürecini olumlu yönde etkileyebilir.
1. Psikoz ve şizofreni nedir?
Psikoz, kişinin gerçeklik değerlendirmesinin bozulduğu bir durumdur. Şizofreni, sanrılı bozukluk, kısa psikotik bozukluk ve şizoafektif bozukluk gibi hastalıklar psikotik bozukluklar grubunda yer alır.[1] Psikotik belirtiler bipolar bozukluk, ağır depresyon, madde kullanımı ve bazı tıbbi hastalıklarda da görülebilir.
Şizofreni, genellikle geç ergenlik ya da genç erişkinlikte başlayan, düşünce, algı, duygu ve davranışı etkileyen, uzun süreli bir psikiyatrik hastalıktır.[1]
2. Belirtiler nelerdir?
- Sanrılar: İzlenme, takip edilme, zarar görme ya da özel güçlere sahip olma gibi, aksine kanıt olsa da değişmeyen yanlış inançlar
- Halüsinasyonlar: Çoğunlukla başkalarının duymadığı seslerin duyulması
- Düşünce ve konuşmada dağınıklık
- Negatif belirtiler: İsteksizlik, duygusal tepkilerde azalma, sosyal geri çekilme, konuşmada azalma
- Bilişsel belirtiler: Dikkat, bellek ve planlama güçlükleri
3. Değerlendirme nasıl yapılır?
Psikiyatrik muayenede belirtilerin başlangıcı, seyri ve günlük yaşama etkisi değerlendirilir. Psikotik belirtilere yol açabilen madde kullanımı ve tıbbi hastalıkların dışlanması için kan tetkikleri ve beyin görüntüleme istenebilir. Hasta yakınlarının gözlemleri, tablonun anlaşılmasında önemli bilgiler sağlar.
Kendine ya da başkalarına zarar verme riski, yoğun ajitasyon veya yemek-içmeyi reddetme gibi durumlarda randevu beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın hastanenin acil servisine başvurun. Yatarak tedavi gerektiren hastalar, psikiyatri servisi bulunan hastanelere yönlendirilir.
4. Şizofreni nasıl tedavi edilir?
Kılavuzlarda şizofreni tedavisinin temeli antipsikotik ilaç tedavisi olarak tanımlanmıştır; psikososyal yaklaşımlar ilaç tedavisini tamamlar.[2][3]
- Antipsikotik ilaçlar: Ağızdan alınan formlarının yanı sıra, birkaç haftada bir uygulanan uzun etkili enjeksiyon formları da bulunmaktadır. İlaç seçiminde etkinlik, yan etki profili ve hastanın tercihi birlikte değerlendirilir.
- Tedaviye dirençli şizofreni: En az iki farklı antipsikotiğe yeterli yanıt alınamayan hastalarda klozapin, kılavuzlarda önerilen ilaçtır. Klozapin kullanımında düzenli kan sayımı takibi gereklidir.[2]
- Psikoeğitim ve aile ile çalışma: Hastalığın ve tedavinin anlaşılması, nüks belirtilerinin erken fark edilmesine katkı sağlar.[3]
5. Uzun dönem takip
Şizofrenide belirtiler düzeldikten sonra ilaç tedavisinin sürdürülmesi, kılavuzlarda nüks riskini azaltmak için önerilmektedir.[2] Takip görüşmelerinde belirtiler, ilaç yan etkileri, kilo, kan şekeri ve kan yağları gibi metabolik değerler izlenir. Tedavinin süresi ve ilaç değişiklikleri hastadan hastaya değişir ve hekimle birlikte planlanır.
Randevu ve bilgi için
Aşağıdaki numaradan arayarak ya da WhatsApp mesajı göndererek randevu alabilir, merak ettiklerinizi sorabilirsiniz.
Kaynaklar
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA; 2022.
- Keepers GA, Fochtmann LJ, Anzia JM, et al. The American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Patients With Schizophrenia. Am J Psychiatry. 2020;177(9):868-872.
- National Institute for Health and Care Excellence. Psychosis and schizophrenia in adults: prevention and management (CG178). 2014.
Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel tanı, tedavi veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. Hazırlayan: Uzm. Dr. İsmail Buçgün, Psikiyatri Uzmanı. Son güncelleme: Ekim 2026.